Ders 1: II. BAYEZİD DÖNEMİ

 

Tahta Çıkışı: Fatih Sultan Mehmet’in ölümünden sonra saray çevresi, yeniçeriler ve halk uzun fetih döneminden dolayı rahatsızlıklarını dile getirdiler. II. Mehmet (Fatih) fetihlere kaynak yaratabilmek için vergileri arttırmış, akçenin değerini birkaç kez düşürmüş ve vakıf ve mülk topraklarının önemli kısmını tımara çevirmişti. Ayrıca kışın bile devam eden seferler askerleri yormuştu. Bu yüzden yeniçeriler ile halkın desteğini alan saraydaki görevliler, savaşçı politikayı devam ettirmek isteyen şehzade Cem’e karşı, barışçı politikadan yana olan şehzade Bayezid’i desteklediler. Bu sayede Bayezid, valilik yaptığı Trabzon’dan İstanbul’a, Konya’da valilik yapan Cem’den önce ulaştı ve padişah oldu. II. Bayezid barışçı, yumuşak ve hoşgörülü bir politika izledi. Fetihlere ara verdi, babası zamanında sık sık uygulanan paranın değerinin düşürülmesi uygulamasına son verdi ve yine babası zamanında devlet tarafından el konularak tımarlara dönüştürülen mülk ve vakıf topraklarını eski sahiplerine geri verdi.

Cem Sultan Olayı: Ancak Cem Sultan, II. Bayezid’in padişahlığını tanımadı ve ayaklanarak Bursa’yı ele geçirdi. Bunun üzerine II. Bayezid’in kuvvetleri ile Cem Sultan Yenişehir’de (Bursa) karşılaştılar. Yapılan savaşı II. Bayezid kazandı. Cem Sultan, Memlükler’in desteğiyle yeniden Konya’yı ele geçirdiyse de daha sonra yenilip önce Rodos Şövalyelerine sığındı, ardından da Papalık’a gönderildi. Hristiyan Devletler Cem Sultanı, Osmanlı Devleti’ne karşı kullanarak bir iç savaş çıkarmakla tehdit ettiler. Bu yüzden II. Bayezid, Avrupa’daki fetihlerine ara vermek zorunda kaldı. Ancak Cem Sultan’ın ölümünden sonra fetihler yeniden başladı.

Siyasi Gelişmeler: II. Bayezid ilk olarak Boğdan’ı yeniden Osmanlı himayesi altına aldı. Ardından donanmayı güçlendirdi ve Venedik ile savaşa girdi. Artık, II. Bayezid döneminde Osmanlı Devleti denizlerde Venedik ile baş edebilecek güce ulaştı. Bu arada İspanya’daki Yahudi ve Müslümanlar’ı İspanyol katliamından kurtararak, Müslümanlar’ı Kuzey Afrika’ya, Yahudileri ise İstanbul ve Selanik gibi Osmanlı şehirlerine yerleştirdi. Anadolu’da ise Memlükler ile Karamanoğulları ve Dulkadiroğulları yüzünden bozulan ilişkiler Cem Olayı ile daha da gerginleşti. Sonunda Osmanlılar ile Memlükler arasında altı yıl süren ve her iki tarafı da yıpratan bir savaş yaşandı. Savaş sonrası her iki devlet de mevcut statükonun (durum) korunmasını içeren bir barış yaptılar.

II. Bayezid döneminde Fatih’in yapmış olduğu fetihler teşkilatlandırılmış ve böylece Osmanlı İmparatorluğunun yapısı güçlendirilmiştir.

 

Ders 2: Şah Kulu İsyanı: II. Bayezid’in son dönemlerinde, Antalya’nın Teke yöresinden Maraş’a kadar uzanan Toroslar’da yaşayan göçebe yörükler huzursuzluk içindeydiler. Çünkü yörükler, Osmanlı Devleti’nin giderek güçlenen merkezi idaresi karşısında kendilerini zulüm ve baskı altında görmekteler, Osmanlı yönetiminin onları kontrol etmesine ve onları tahrir defterlerine geçirerek onlardan vergi toplamasına karşı çıkmaktaydılar. Osmanlı yönetimi, hayvancılıkla uğraşan göçebe yörüklerin mevsimsel göçlerine ve yağma faaliyetlerine de izin vermemekteydi. Ayrıca yörükler, Sünni İslam anlayışını değil, kabile gelenekleri ve eski Şamanist inançları içeren Heterodoks yani derviş ve tarikatlara dayanan bir İslam anlayışına inanıyorlardı. Bu sırada 1500’lerde Akkoyunlu Devleti’nin yıkılmasından sonra Şah İsmail, Doğu Anadolu, İran ve Azerbaycan’da Şii Safevi Devleti’ni kurdu. Şah İsmail’in dai adı verilen müridleri Anadolu’daki gayri memnun grupları Osmanlı yönetimine karşı kışkırtıyordu. Bu dailerden Şah Kulu halkı ayaklandırarak Kütahya’yı ele geçirdi. Yaşlı ve hasta sultan durumu denetleyemediğinden oğlu I. Selim yeniçerilerin desteğiyle babasını tahtan indirdi ve yerine kendisi geçti.

Dönemin Değerlendirilmesi: II. Bayezid dönemi, ekonomik gelişme ve şehirleşme dönemi olmuştur. Bu dönemde I. Selim ve I. Süleyman dönemindeki fetihlere ekonomik kaynak sağlayacak bir temel sağlandı. Ayrıca bu dönemde ordu ve donanma modernleştirilerek güçlendirilmiştir.

 

OSMANLILAR’DA YÖNETİM

Merkezi Yönetim

Birun: Sarayın dış bölümüdür.

Enderun: Sarayın iç bölümüdür. Büyük oda, küçük oda, seferli odası, doğancılar odası, kiler odası, hazine odası ve has oda olmak üzere yedi odadan oluşurdu. Ayrıca devletin ihtiyaç duyduğu devlet adamları bu bölümde yetiştirilirdi.

Harem: Hükümdarın ve ailesinin bulunduğu bölümdür. Saray kadınları burada eğitim öğretim görürlerdi. Harem Ağası haremin yöneticisiydi.

Padişahlar, Fatih döneminden itibaren cülus töreni ile tahta çıkarak kılıç kuşanmaya başladılar.

Osmanlı padişahı hem devlet başkanı hem divan-ı hümayün adı verilen hükümetin başkanı hem de ordunun başkomutanıydı.